Sản xuất nông nghiệp xanh: Cần tăng tỷ lệ sử dụng phân bón hữu cơ

Phần lớn diện tích đất nông nghiệp của Việt Nam có độ phì nhiêu thấp, do đó, người dân sử dụng phân bón bổ sung dưỡng chất cho cây trồng. Tuy nhiên, thực trạng sử dụng phân bón thiếu hợp lý đã và đang gây ra tình trạng thoái hóa đất, ô nhiễm môi trường và giảm hiệu quả sản xuất.

Bên cạnh các phương pháp xử lý truyền thống, một số lượng phụ phẩm và phế phẩm nông nghiệp đã và đang được tận dụng theo nhiều hướng khác nhau. Ví dụ, xơ lá dứa được chế biến thành vật liệu dệt sinh thái, rơm rạ được tận dụng để trồng nấm, làm thức ăn gia súc và sản xuất phân bón. Hay như chất thải chăn nuôi được sử dụng để sản xuất biogas. Ngoài ra, phụ phẩm từ chế biến thủy sản được chế biến thành thức ăn chăn nuôi và phân bón…

Hộ ông Phan Việt Hùng áp dụng ủ phế, phụ phẩm nông nghiệp làm phân bón hữu cơ.

Hộ gia đình ông Phan Việt Hùng, thôn 1, xã Hàm Liêm có 1,5 ha trồng cây mai. Xuất phát từ việc nuôi bò, dê vỗ béo, ông tận dụng phân vật nuôi phối hợp với men vi sinh để ủ thành phân hữu cơ tưới cây mai. Hiện nay, do không còn chăn nuôi, nên ông Hùng sử dụng men vi sinh xử lý các loại phế, phụ phẩm như: bèo hoa dâu, cá biển tạo thành phân bón hữu cơ. Ông Hùng cho biết, sử dụng phân bón hữu cơ theo cách này làm cho đất trồng tơi xốp, cây mai phát triển rất tốt. Hơn hết đó là hiệu quả kinh tế mang lại, vì nếu sử dụng phân bón mua ở ngoài thị trường, mỗi năm gia đình chi phí hết khoảng 300 triệu đồng. Còn tận dụng phụ phẩm trong nông nghiệp, chi phí phân bón chỉ bằng 1/3. Cùng với đó là cây mai phát triển bền vững do sử dụng phân bón hữu cơ, bảo đảm vệ sinh môi trường và tăng năng suất cây trồng.

Ông Hùng là một trong số rất nhiều hộ nông dân trong tỉnh đã ứng dụng công nghệ vi sinh xử lý môi trường từ phế, phụ phẩm nông nghiệp làm phân bón hữu cơ mang lại hiệu quả. Tuy nhiên, thực tế vẫn còn một số lượng lớn phụ phẩm vẫn chưa được tận dụng và bị lãng phí, thậm chí gây ô nhiễm môi trường như: đốt bỏ rơm rạ, không xử lý tốt chất thải.

Mới đây, Trung tâm Khuyến nông Quốc gia phối hợp với Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng đã tổ chức lớp tập huấn “Kỹ thuật ứng dụng công nghệ vi sinh xử lý môi trường từ phế phụ phẩm làm phân bón hữu cơ”. Nhiều nông dân, chủ trang trại, thành viên hợp tác xã thuộc khu vực Đông Nam tỉnh tham dự. Qua đó, nông dân đã được truyền đạt về ứng dụng phân hữu cơ vi sinh trong sản xuất nông nghiệp; kỹ năng xây dựng mô hình xử lý phế phụ phẩm làm phân bón hữu cơ.

Theo Trung tâm Khuyến nông tỉnh, việc tái chế phụ phẩm nông nghiệp thành phân bón hữu cơ là một giải pháp bền vững, giúp cải thiện độ phì nhiêu của đất, giảm sự phụ thuộc vào phân bón hóa học và thúc đẩy nông nghiệp tuần hoàn. Các phương pháp như ủ compost, sử dụng trùn quế, ứng dụng chế phẩm sinh học đều có thể được áp dụng.

Theo ThS. Lê Văn Đắc - Trưởng Phòng Khuyến nông Chăn nuôi - Thủy sản, Trung tâm Khuyến nông tỉnh, Lâm Đồng có thế mạnh về nông nghiệp, nên việc tận dụng phế phụ phẩm nông nghiệp là lợi thế. Thời gian tới, việc tái sử dụng trong sản xuất nông nghiệp tuần hoàn, nông nghiệp hữu cơ là hướng đi của ngành nông nghiệp tỉnh. Vì vậy, để tận dụng nguồn phế phụ phẩm làm phân bón hữu cơ cho cây trồng, tăng năng suất, bà con cần xử lý vi sinh. Qua đó, góp phần tiết kiệm phân bón, tăng hiệu quả kinh tế, phát triển nông nghiệp ổn định. Hiện Trung tâm Khuyến nông tỉnh đã và đang triển khai các mô hình, dự án liên quan đến nông nghiệp sạch từ việc xử lý phế, phụ phẩm làm phân bón hữu cơ tại các địa phương. Đồng thời, tiếp tục đẩy mạnh tập huấn, chuyển giao khoa học - kỹ thuật.

Ô nhiễm nguồn nước, phát thải khí nhà kính

Trong nhiều thập kỷ qua, phân bón luôn được coi là yếu tố quan trọng giúp nâng cao năng suất, cũng như đảm bảo an ninh lương thực cho Việt Nam. Mỗi năm Việt Nam tiêu thụ trên 10 triệu tấn phân bón, nhưng tỷ lệ phân hữu cơ chỉ chiếm chưa tới 15%. Điều này cho thấy sản xuất nông nghiệp vẫn phụ thuộc vào phân hóa học. Chưa hết, nhiều nông dân vẫn có thói quen “bón phân nhiều cho chắc ăn”, dẫn đến việc sử dụng quá liều lượng, thiên lệch về phân vô cơ, trong khi bỏ qua phân hữu cơ hoặc vi sinh. Thực tế này làm gia tăng tình trạng rửa trôi, ô nhiễm nguồn nước và phát thải khí nhà kính...

Theo TS. Mai Thành Luân, giảng viên Khoa Nông lâm ngư nghiệp - Trường Đại học Hồng Đức, không thể phủ nhận vai trò to lớn của phân bón đối với cây trồng, vậy nhưng việc lạm dụng phân bón hóa học sẽ làm hệ vi sinh vật đất chết dần. Trong khi đó, vi sinh vật đất đóng một vai trò vô cùng quan trọng trong việc vận chuyển và lấy dinh dưỡng về cho rễ cây. Thiếu vi sinh vật, đất sẽ bạc màu, chai cứng.

Một trong những nguyên nhân dẫn tới tình trạng lạm dụng phân bón là do nông dân còn thiếu kiến thức khoa học. Phần lớn bà con bón phân theo kinh nghiệm, nghe theo quảng cáo, thay vì tuân thủ khuyến cáo kỹ thuật. Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp phân bón vẫn tập trung chủ yếu vào bán hàng, chưa thực sự đồng hành với nông dân trong khâu hướng dẫn sử dụng. Điều này dẫn đến tình trạng “cung nhiều nhưng chưa đúng”, gây lãng phí và kém hiệu quả.

Giới chuyên gia cho rằng, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà khoa học, doanh nghiệp và nông dân. Nhà khoa học giữ vai trò nghiên cứu, đưa ra quy trình bón phân chuẩn theo từng loại cây trồng, vùng sinh thái, trong khi doanh nghiệp đóng vai trò cầu nối, đưa kiến thức và sản phẩm phù hợp đến tận tay người sản xuất.

Chú trọng phát triển nông nghiệp xanh

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Hoàng Trung cho biết, phân bón đóng vai trò quan trọng vì góp từ 30-60% giá trị đầu vào của vật tư nông nghiệp và làm tăng năng suất cây trồng. Do vậy, cần xác định việc sản xuất, sử dụng phân bón hữu cơ là giải pháp lâu dài dựa trên cơ sở ứng dụng các tiến bộ khoa học công nghệ hiện đại kết hợp với kinh nghiệm truyền thống, khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế về nguồn nguyên liệu hữu cơ sẵn có trong nước để thay thế một phần phân bón vô cơ, giảm sự phụ thuộc vào phân bón nhập khẩu, phục vụ phát triển nông nghiệp bền vững.

Theo các chuyên gia, để xây dựng nền nông nghiệp bền vững theo hướng tuần hoàn và tăng trưởng xanh, giảm phát thải khí nhà kính, ngành Nông nghiệp cần tăng tỉ lệ sử dụng phân bón hữu cơ lên ít nhất 30% vào năm 2030.

PGS.TS Trần Minh Tùng - Viện Thổ nhưỡng Nông hóa thuộc Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho rằng, việc sử dụng phân bón hợp lý, an toàn và hiệu quả không chỉ là yêu cầu để nâng cao năng suất, mà còn là điều kiện tiên quyết cho một nền nông nghiệp xanh, bền vững. Đây là xu hướng tất yếu khi Việt Nam đang hướng đến các tiêu chuẩn xuất khẩu cao hơn, đặc biệt là hướng đến các thị trường châu Âu, Hoa Kỳ và Nhật Bản, vốn rất khắt khe về dư lượng hóa chất. Thời gian qua Nhà nước cũng đã có nhiều chính sách nhằm khuyến khích sử dụng phân bón hữu cơ, vi sinh. Tuy nhiên, theo phản ánh từ nhiều hợp tác xã, giá phân hữu cơ hiện vẫn cao hơn nhiều so với phân vô cơ, khiến nông dân khó tiếp cận. Do đó, cần thêm các cơ chế hỗ trợ như giảm thuế, trợ giá hoặc tín dụng ưu đãi để phân hữu cơ có sức cạnh tranh trên thị trường.

 (Tổng hợp từ baolamdong.vn, daidoanket.vn...)