Nhiều địa phương đẩy mạnh phát triển nông nghiệp xanh: Nâng cao chất lượng nông sản, giảm thiểu ô nhiễm môi trường

Trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm tới thực phẩm an toàn và thân thiện với môi trường, nhiều tỉnh, thành trên cả nước đã và đang triển khai phát triển các mô hình nông nghiệp xanh. Những mô hình này không chỉ nâng cao giá trị kinh tế mà còn góp phần giảm thiểu ô nhiễm môi trường, hướng tới phát triển bền vững.

Lợi ích kép từ mô hình nông nghiệp xanh

Nông nghiệp xanh không chỉ là câu chuyện về sản xuất an toàn, mà còn là bước chuyển mình chiến lược, mang lại hiệu quả kinh tế bền vững và góp phần cải thiện chất lượng môi trường sống. Những mô hình tiêu biểu trên địa bàn Hà Nội đã chứng minh rõ ràng cho “lợi ích kép” – vừa gia tăng thu nhập cho nông dân, vừa giảm áp lực lên môi trường sinh thái.

Một ví dụ điển hình là mô hình chăn nuôi giun quế tại trang trại của bà Nguyễn Thị Liên ở xã Phú Cường (Sóc Sơn, Hà Nội). Thoạt nghe, việc “nuôi giun làm thức ăn” hay “cho lợn nghe nhạc” tưởng như một trò đùa, nhưng thực tế, đây là mô hình hoàn toàn nghiêm túc và hiệu quả. Giun quế được nuôi từ nguồn phân hữu cơ ủ men vi sinh, không chỉ tái chế chất thải mà còn tạo ra nguồn protein chất lượng cao để nuôi lợn, gà, cá.

Hà Nội hướng tới sản xuất nông nghiệp xanh bền vững.

Việc cho lợn nghe nhạc giúp giảm căng thẳng, kích thích tăng trưởng, cải thiện chất lượng thịt. Nhờ đó, mỗi tháng trang trại xuất ra thị trường tới 4 tấn thịt lợn, cùng 1 tấn giun giống và 1 tạ giun khô, đạt doanh thu gần 2 tỷ đồng/năm. Quan trọng hơn, toàn bộ quá trình chăn nuôi khép kín, chất thải được xử lý sinh học, không thải ra môi trường.

Không chỉ ở lĩnh vực chăn nuôi, trong trồng trọt, những mô hình canh tác xanh cũng đang khẳng định hiệu quả vượt trội. Vườn nho hạ đen của ông Nguyễn Văn Mỡ tại xã Thượng Cốc (huyện Phúc Thọ) là một ví dụ tiêu biểu.

Với diện tích chỉ 1.500m² nhưng ứng dụng công nghệ cao – từ hệ thống tưới nhỏ giọt tiết kiệm nước, đến giàn lưới chống côn trùng và kiểm soát ánh sáng – vườn nho không chỉ đạt chuẩn VietGAP mà còn cho năng suất vượt trội: 2 vụ/năm, mỗi vụ 15-20 tấn, doanh thu hơn 500 triệu đồng. Toàn bộ quy trình trồng đều không sử dụng thuốc hóa học độc hại, giúp giữ gìn môi trường đất, nước và sức khỏe người sản xuất lẫn tiêu dùng.

Ngoài lợi ích kinh tế và môi trường, mô hình nông nghiệp xanh còn góp phần định hình một tư duy sản xuất mới – nơi nông dân là người chủ động trong việc tiếp cận khoa học kỹ thuật, ứng dụng công nghệ, tạo giá trị gia tăng thay vì chỉ chạy theo sản lượng. Đây là nền tảng quan trọng để xây dựng thương hiệu nông sản Hà Nội trên thị trường trong nước và quốc tế.

Năm vừa qua, Trung tâm Khuyến nông Hà Nội đã triển khai 18 mô hình khuyến nông, bao gồm 10 mô hình trồng trọt, 4 mô hình chăn nuôi và 4 mô hình thủy sản. Các mô hình này tập trung vào sản xuất rau, hoa, quả theo hướng hữu cơ, VietGAP, ứng dụng công nghệ cao; sản xuất nông nghiệp thích ứng với biến đổi khí hậu và bảo vệ môi trường, phù hợp với nhu cầu thị trường.

Hội Nông dân TP Hà Nội cũng đã xây dựng nhiều mô hình bảo vệ môi trường, xử lý rác thải hữu cơ như mô hình nuôi lợn, nuôi gà trên nền đệm lót sinh học; mô hình thu gom, phân loại xử lý rác thải tại nguồn làm phân bón hữu cơ cho cây trồng; mô hình cánh đồng không vỏ bao vì thuốc bảo vệ thực vật; mô hình xử lý phân và chất thải hữu cơ bằng phương pháp nuôi trùn quế và nuôi sâu canxi; mô hình cánh đồng không đốt rơm rạ.

Hòa Bình bảo vệ môi trường trong sản xuất nông nghiệp

Tương tự như Hà Nội, thời gian qua, tỉnh Hòa Bình đẩy mạnh triển khai Đề án "Thu gom, xử lý bao gói thuốc bảo vệ thực vật và chất thải nhựa trong sản xuất trồng trọt giai đoạn 2021-2025", qua đó nâng cao hiệu quả công tác bảo vệ môi trường trong sản xuất nông nghiệp tại các địa phương.

Tỉnh Hòa Bình có tổng diện tích đất gieo trồng hằng năm ước đạt khoảng 117,5 nghìn ha với nhiều loại cây trồng. Trong đó, cây lúa khoảng 37,9 nghìn ha; cây ngô 30,35 nghìn ha; cây ăn quả có múi 10,9 nghìn ha; cây rau màu các loại khoảng 14,50 nghìn ha,... với diện tích sản xuất nông nghiệp lớn hằng nằm các địa phương sử dụng lượng lớn thuốc bảo vệ thực vật để đảm bảo cho cây trồng sinh trưởng và phát triển ổn định. Điều này cũng đòi hỏi công tác thu gom bao bì thuốc bảo vệ thực vật (BVTV) sau sử dụng cũng cần được chú trọng. 

Đẩy mạnh áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật trong sản xuất nông nghiệp, giảm thiểu, hạn chế nguồn chất thải nhựa trong sản xuất trồng trọt, từ năm 2022 đến nay, ngành Nông nghiệp và Môi trường tỉnh đã tổ chức 50 lớp quản lý dịch hại tổng hợp cho 1.500 lượt người; 20 lớp quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp trên các loại cây trồng chính cho 600 lượt người; diện tích ứng dụng SRI (hệ thống thâm canh lúa cải tiến) trên cây lúa đạt trên 80% diện tích gieo trồng..., góp phần giảm thiểu nguồn rác thải trong trồng trọt.

Nhiều chế phẩm thuốc BVTV sinh học qua quá trình nghiên cứu được ứng dụng rộng rãi như NPV, V-Bt, Tricodecma... để trừ sâu bệnh hại trong sản xuất trồng trọt; diện tích áp dụng trên địa bàn tỉnh đạt trên 1.000 ha/năm. Ứng dụng máy bay không người lái, định vị GPS để phun thuốc BVTV phòng trừ dịch hại cây trồng; bước đầu áp dụng cho 1.000ha lúa và 50ha sắn tại các huyện: Kim Bôi, Tân Lạc, Lạc Sơn. Tăng cường sử dụng phụ phẩm nông nghiệp trong che phủ đất, hạn chế sử dụng màng phủ nilon.

Giai đoạn 2022 - 2024, UBND các huyện, thành phố đã tổ chức 121 lớp tập huấn cho khoảng 6.000 lượt nông dân về phòng trừ đối tượng sinh vật gây hại và sử dụng an toàn thuốc BVTV theo nguyên tắc 4 đúng, bảo vệ môi trường sinh thái. Sở Nông nghiệp và Môi trường đã tổ chức, phối hợp tập huấn, tuyên truyền trên 50 lớp với hơn 1.500 lượt người tham gia về sử dụng an toàn thuốc BVTV, thu gom bao gói thuốc BVTV sau sử dụng cho các xã thuộc vùng sản xuất trồng trọt trọng điểm của tỉnh…

Tỉnh Hòa Bình đẩy mạnh thu gom bao bì thuốc BVTV sau sử dụng.

Hiện, toàn tỉnh duy trì 1.680 bể chứa bao gói thuốc BVTV; các bể chứa hầu hết ở khu vực sản xuất trồng trọt tập trung, gần trục giao thông nội đồng, thuận tiện cho người dân thu gom sau khi sử dụng thuốc BVTV. Số lượng bao gói thuốc BVTV được thu gom khoảng 9.350kg, đạt khoảng 26% tổng lượng bao gói thuốc BVTV sử dụng.

Số còn lại hầu hết được người sản xuất gom lại ngay tại đồng ruộng (đặc biệt trên diện tích trồng cây ăn quả, cây rau) và thu gom cùng rác thải sinh hoạt. Lượng chất thải nhựa trong sản xuất trồng trọt được thu gom, phân loại tại nguồn khoảng 945 tấn (chủ yếu là bao bì phân bón, lưới cước, màng phủ, túi bầu...), chiếm gần 50% lượng chất thải nhựa. Lượng chất thải nhựa được thu gom tái chế, tái sử dụng chiếm khoảng 55%; còn lại chủ yếu được vận chuyển, xử lý cùng với rác thải sinh hoạt.

Đến nay, trên địa bàn tỉnh có 4 dự án thuộc lĩnh vực xử lý,thu gom rác thải được UBND tỉnh cấp quyết định chủ trương đầu tư, gồm: Khu xử lý chất thải rắn Thịnh Minh, TP Hòa Bình (50ha); khu xử lý chất thải rắn Cao Sơn, huyện Lương Sơn (30ha); khu xử lý chất thải rắn, chất thải nguy hại Đồng Tâm, huyện Lạc Thủy (50ha); khu xử lý chất thải rắn Đa Phúc, huyện Yên Thủy (50ha).

Giai đoạn 2022 - 2024, UBND các huyện, thành phố đã chủ động bố trí kinh phí từ các nguồn khoảng 1.150 triệu đồng cho việc thu gom, xử lý bao gói thuốc BVTV sau sử dụng. Đối với thu gom, xử lý chất thải nhựa trong sản xuất trồng trọt, nguồn kinh phí chủ yếu do các hộ gia đình đóng phí môi trường để hợp tác xã nông nghiệp và vệ sinh môi trường tại một số xã, thị trấn xử lý cùng với rác thải sinh hoạt.

Thời gian tới, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh tiếp tục đôn đốc triển khai quyết liệt đề án trên địa bàn tỉnh. Tăng cường công tác tập huấn thông tin, tuyên truyền cho các tổ chức, cá nhân trong việc sử dụng thuốc BVTV và thu gom bao gói thuốc BVTV, chất thải nhựa sau sử dụng. Đồng thời, đẩy mạnh công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát việc kinh doanh buôn bán, sử dụng thuốc BVTV và thu gom bao gói thuốc BVTV đúng quy định. 

Những năm qua, Hòa Bình đã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ, tập trung vào ba trụ cột chính: tái cấu trúc ngành nông nghiệp, khuyến khích phát triển sản phẩm chủ lực và phát triển nông nghiệp sạch và bền vững. Trong đó, Hòa Bình đã hoàn thiện quy hoạch, định hướng phát triển các vùng sản xuất hàng hóa tập trung, áp dụng khoa học kỹ thuật, chuẩn hóa từ giống đến quy trình sản xuất, thu hoạch sản phẩm. Tỉnh cũng đẩy mạnh việc chuyển đổi số, cơ giới hóa, tự động hóa và ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất nông nghiệp.

Phát triển nông nghiệp xanh, nông sản sạch từ lâu đã trở thành mục tiêu chính trong quy trình sản xuất của các địa phương trong tỉnh Hòa Bình. Hiện không ít trang trại, hợp tác xã, hộ sản xuất quay lại với phương thức chăm sóc cây trồng, vật nuôi truyền thống như ủ phân xanh, canh tác luân canh, tận dụng phế phẩm từ chăn nuôi để tạo nguồn phân hữu cơ, phân vi sinh... Từ đó, tạo ra các sản phẩm nông sản sạch, bảo đảm chất lượng, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng.

Thách thức và giải pháp: Hướng tới tương lai bền vững

Dù tiềm năng lớn, hành trình xây dựng nền nông nghiệp xanh tại Hà Nội vẫn đối mặt nhiều rào cản. Trở ngại lớn nhất là quy mô sản xuất manh mún, nhỏ lẻ. Phần lớn hộ nông dân vẫn canh tác theo kiểu truyền thống, thiếu liên kết với nhau và với doanh nghiệp. Điều này khiến việc áp dụng công nghệ cao, tiêu chuẩn hóa sản phẩm hay truy xuất nguồn gốc gặp khó khăn.

Thiếu vốn đầu tư cũng là một vấn đề nan giải. Các mô hình nông nghiệp xanh, nhất là theo hướng công nghệ cao hay hữu cơ, cần chi phí đầu tư ban đầu lớn: hệ thống tưới tiết kiệm, nhà màng, phân bón hữu cơ, máy móc xử lý chất thải… Trong khi đó, việc tiếp cận các nguồn vốn hỗ trợ còn hạn chế, thủ tục phức tạp, thời gian giải ngân kéo dài, khiến nhiều nông hộ nản lòng.

Chính sách hỗ trợ còn dàn trải, thiếu tập trung. Việc lồng ghép nông nghiệp xanh trong các chương trình phát triển nông thôn mới, OCOP hay ứng dụng công nghệ cao vẫn mang tính hình thức, thiếu sự phối hợp đồng bộ giữa các ngành, các cấp. Nhiều địa phương chưa thực sự coi nông nghiệp xanh là định hướng chủ đạo mà chỉ triển khai ở mức thí điểm.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Nguyễn Đình Hoa cho rằng, việc thay đổi tư duy sản xuất, hướng tới nền nông nghiệp xanh đang là xu thế tất yếu của nông dân. Ngành Nông nghiệp Hà Nội đang tập trung thực hiện cơ cấu lại sản xuất, nâng cao chất lượng, giá trị và hiệu quả các sản phẩm nông nghiệp chủ lực, đặc trưng; đẩy mạnh Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP) và chuyển đổi số trong nông nghiệp; thực hiện hiệu quả các cơ chế, chính sách để thúc đẩy sản xuất; tăng cường ứng dụng, chuyển giao tiến bộ khoa học và công nghệ; chuyển đổi từ tư duy sản xuất sang tư duy kinh tế, hướng tới những giá trị xanh được tạo nên từ chuyển đổi xanh, tiêu dùng xanh, kinh tế xanh.

Để tháo gỡ những điểm nghẽn này, cần một chiến lược tổng thể và nhất quán. Thứ nhất, Hà Nội cần đẩy mạnh hỗ trợ tài chính cho các hợp tác xã, doanh nghiệp và nông hộ sản xuất xanh, đặc biệt từ các nguồn vốn chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới.

Thứ hai, thúc đẩy liên kết sản xuất theo chuỗi, đặc biệt giữa nông dân – hợp tác xã – doanh nghiệp – nhà phân phối. Thứ ba, tăng cường đào tạo, chuyển giao kỹ thuật canh tác an toàn, hữu cơ, IPM, 4 đúng trong sử dụng thuốc BVTV…

Thứ tư, xây dựng hạ tầng hỗ trợ tiêu thụ: sàn giao dịch nông sản an toàn, kênh bán hàng trực tuyến, hội chợ xúc tiến thương mại. Cuối cùng, cần có những chính sách khuyến khích tiêu dùng xanh: ưu đãi thuế cho doanh nghiệp phân phối nông sản sạch, chiến dịch truyền thông nâng cao nhận thức người tiêu dùng, đưa sản phẩm nông nghiệp xanh vào hệ thống trường học, bệnh viện...

Sản xuất nông nghiệp theo hướng xanh, sạch, an toàn là xu hướng tất yếu, song việc chuyển đổi sản xuất cần có lộ trình, phù hợp với điều kiện của từng địa phương và chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của thành phố. Với sự hỗ trợ từ chính quyền và các tổ chức, cùng với nỗ lực của người nông dân, Hà Nội đang từng bước xây dựng nền nông nghiệp xanh, bền vững, góp phần nâng cao chất lượng nông sản và giảm thiểu ô nhiễm môi trường.

 (Tổng hợp từ danviet.vn, nongnghiepmoitruong.vn, thiennhienmoitruong.vn...)