Xây dựng hệ sinh thái chăn nuôi theo xu hướng xanh, sạch để phát triển bền vững

Chuyển từ chăn nuôi nhỏ lẻ sang sản xuất quy mô lớn

Theo Cục Chăn nuôi và Thú y (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), những năm gần đây, ngành chăn nuôi Việt Nam chuyển biến đáng kể từ mô hình nhỏ lẻ, tự cung tự cấp sang chăn nuôi tập trung, sản xuất hàng hóa quy mô lớn. Quá trình này từng bước gắn với quy trình giết mổ, chế biến công nghiệp, qua đó góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm, bảo đảm an toàn thực phẩm, giảm ô nhiễm môi trường.

Phó Cục trưởng Cục Chăn nuôi và Thú y Phạm Kim Đăng cho biết, trong quý I-2026, chăn nuôi lợn và gia cầm của cả nước tiếp tục duy trì đà phục hồi tích cực. Tổng đàn lợn ước tăng 2,9%, tổng đàn gia cầm tăng 3,3% so với cùng kỳ năm trước. Sản lượng thịt lợn hơi xuất chuồng đạt khoảng 1,44 triệu tấn, tăng 4,9%; sản lượng thịt gia cầm đạt khoảng 660,8 nghìn tấn, tăng 5,8%. Xu hướng tăng trưởng của chăn nuôi lợn và gia cầm tiếp tục được duy trì ổn định trong những tháng đầu năm 2026. Tuy nhiên, chăn nuôi trâu, bò vẫn gặp nhiều khó khăn và có xu hướng giảm.

Dù đạt kết quả tích cực, ngành chăn nuôi vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức lớn. Đáng chú ý, việc triển khai chăn nuôi an toàn sinh học chưa đồng bộ, nhất là ở khu vực nông hộ và các trang trại quy mô nhỏ, nơi điều kiện đầu tư còn hạn chế. Nguy cơ tái bùng phát các dịch bệnh nguy hiểm như: Bệnh dịch tả lợn châu Phi, lở mồm long móng hay cúm gia cầm luôn hiện hữu. Bên cạnh đó, quy mô sản xuất nhỏ lẻ khiến việc áp dụng công nghệ hiện đại gặp nhiều khó khăn, làm giảm khả năng cạnh tranh của sản phẩm chăn nuôi trong nước...

Thu hoạch trứng gà tại một trang trại chăn nuôi theo tiêu chuẩn VietGAP ở xã Thư Lâm. Ảnh: Đỗ Tâm

Phó Chủ tịch Thường trực Hội Chăn nuôi Việt Nam Nguyễn Ngọc Sơn cho rằng, hệ thống sản xuất chưa đồng bộ, đặc biệt là khâu giết mổ và chế biến còn yếu. Giết mổ tập trung và công nghiệp hiện chưa cạnh tranh được với giết mổ nhỏ lẻ. Điều này dẫn đến chênh lệch lớn giữa giá bán của người chăn nuôi và giá tới người tiêu dùng. Sản phẩm chăn nuôi vẫn chưa xây dựng được thương hiệu mạnh để quảng bá rộng rãi...

Thực tế cho thấy, ngành chăn nuôi Việt Nam vẫn phụ thuộc lớn vào nguyên liệu nhập khẩu, đặc biệt là thức ăn chăn nuôi. Hiện nay, trong nước mới chỉ chủ động được khoảng 35% nguồn nguyên liệu, còn lại 65% phải nhập khẩu. Điều này khiến chi phí sản xuất luôn ở mức cao và tiềm ẩn nhiều rủi ro. Không chỉ vậy, tác động của biến đổi khí hậu, thời tiết cực đoan cùng chi phí cho phòng chống dịch bệnh ngày càng gia tăng cũng đang tạo thêm áp lực cho người chăn nuôi.

Do đó, các mô hình chăn nuôi tuần hoàn, sử dụng hệ thống biogas, đệm lót sinh học, tái chế phụ phẩm nông nghiệp đang được khuyến khích nhân rộng, nhằm giảm thiểu ô nhiễm môi trường và tận dụng tối đa nguồn tài nguyên.

Thúc đẩy hình thành, phát triển chuỗi giá trị

Theo định hướng, đến năm 2030, ngành chăn nuôi đặt mục tiêu phát triển theo hướng hiện đại, quy mô lớn, ứng dụng công nghệ cao và kiểm soát tốt dịch bệnh, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Tạ Văn Tường cho biết, đến năm 2030, Hà Nội phấn đấu đạt 80% tỷ lệ nội địa hóa hệ thống chuồng trại và trang thiết bị. Khoảng 80% trang trại quy mô lớn sẽ sử dụng chuồng trại hiện đại; 80% chăn nuôi lợn, gia cầm áp dụng mô hình chuồng kín; 80% cơ sở chăn nuôi trâu, bò sử dụng đệm lót sinh học.

Theo đó, thành phố cũng khuyến khích phát triển công nghiệp chuồng trại, xử lý chất thải và nhân rộng các mô hình chăn nuôi tuần hoàn, qua đó, thúc đẩy quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ngành chăn nuôi, hướng tới xuất khẩu.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, để nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, trong đó trọng tâm là tổ chức lại sản xuất và phát triển chuỗi giá trị. Đặc biệt, cần thúc đẩy chăn nuôi theo chuỗi khép kín, tăng cường liên kết giữa các khâu từ con giống, thức ăn, chăn nuôi đến giết mổ, chế biến và phân phối. Đây là yếu tố then chốt giúp kiểm soát chất lượng, giảm chi phí và nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm.

Cùng với đó, việc đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, phát triển công nghệ sinh học trong chọn tạo giống, đầu tư hệ thống giết mổ tập trung, chế biến sâu... được xem là những giải pháp quan trọng để gia tăng giá trị cho sản phẩm chăn nuôi. Ngoài ra, việc quy hoạch hệ thống giết mổ tập trung thay thế dần cơ sở giết mổ nhỏ lẻ không bảo đảm tiêu chuẩn sẽ góp phần nâng cao chất lượng, an toàn thực phẩm và khả năng truy xuất nguồn gốc...

Việc xây dựng hệ sinh thái chăn nuôi xanh, hiện đại, an toàn dịch bệnh không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn là chiến lược lâu dài của ngành Nông nghiệp. Khi các “mắt xích” trong chuỗi giá trị được liên kết chặt chẽ, ứng dụng công nghệ được đẩy mạnh, sản xuất được tổ chức theo hướng chuyên nghiệp, ngành chăn nuôi Việt Nam sẽ có nền tảng vững chắc để phát triển bền vững, đáp ứng tốt nhu cầu trong nước và thị trường quốc tế.

TP. Hồ CHí Minh: Tập trung 5 giải pháp hướng đến chăn nuôi công nghệ cao, nông nghiệp tuần hoàn

Theo đó, thành phố đặt mục tiêu chuyển dịch mạnh mẽ sang chăn nuôi trang trại ứng dụng công nghệ cao, an toàn sinh học, gắn liền với mô hình nông nghiệp tuần hoàn.

Mục tiêu chung của kế hoạch là ổn định nguồn cung sản phẩm chăn nuôi chất lượng cao cho người dân thành phố thông qua việc liên kết sản xuất với các tỉnh lân cận. Thành phố sẽ giữ vai trò là đơn vị cung ứng con giống và thị trường tiêu thụ chính.

Mụ tiêu đến năm 2030, tốc độ tăng giá trị sản xuất ngành chăn nuôi bình quân đạt từ 2,0 – 3,0%/năm, tỷ trọng giá trị sản phẩm chăn nuôi có ứng dụng công nghệ cao đạt 70 – 80%, tổng đàn heo đạt 1.370.000 con, đàn bò 98.000 con và đàn gia cầm 25.000.000 con.

Sản xuất giống vật nuôi đạt 1.310.000 con heo/năm, 10.500 con bò/năm. Sản lượng thịt heo hơi xuất chuồng đạt 145.600 tấn/năm, thịt bò hơi xuất chuồng đạt 47.200 tấn/năm, thịt gia cầm hơi đạt 344.000 tấn/năm, trứng gia cầm đạt 349.000.000 quả/năm.

Phấn đấu 100% các trang trại chăn nuôi quy mô lớn được cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện chăn nuôi và được công nhận an toàn dịch bệnh động vật. Tỷ lệ giá trị sản phẩm chăn nuôi được sản xuất dưới các hình thức hợp tác và liên kết đạt trên 40%. Tỷ trọng gia súc và gia cầm được giết mổ tại các cơ sở giết mổ động vật tập trung, dây chuyền giết mổ công nghiệp đạt khoảng 70 – 80%

Để hiện thực hóa các mục tiêu trên, TP.HCM tập trung vào 5 nhóm giải pháp chính:

Một là, xây dựng bản đồ số ranh giới các khu vực được phép và không được phép chăn nuôi; đẩy mạnh dự án Khu Nông nghiệp Công nghệ cao lĩnh vực giống gia súc tại xã An Nhơn Tây (quy mô 200 ha).

Hai là, tuyên truyền vận động người dân giảm dần và tiến tới chấm dứt chăn nuôi nhỏ lẻ trong khu dân cư; phát triển các Hợp tác xã kiểu mới làm đầu mối liên kết bền vững.

Ba là, ứng dụng mạnh mẽ trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ số, và công nghệ gen để chọn tạo giống. Đẩy mạnh mô hình kinh tế tuần hoàn, xử lý chất thải chăn nuôi thành phân bón hữu cơ.

Bốn là, củng cố hệ thống thú y cơ sở, xây dựng vùng an toàn dịch bệnh để phục vụ nhu cầu nội địa và tiến tới xuất khẩu.

Năm là, xây dựng cơ sở dữ liệu chuyên ngành chăn nuôi trên nền tảng bản đồ số (GIS), hỗ trợ hộ sản xuất lên sàn thương mại điện tử.

Tầm nhìn xa hơn đến năm 2045, ngành chăn nuôi TP.HCM sẽ được công nghiệp hóa hoàn toàn, chuyển đổi sang chăn nuôi trang trại ứng dụng công nghệ số. Sản phẩm chăn nuôi từ thịt, trứng đến sữa đều được sản xuất trong môi trường an toàn sinh học, thân thiện với môi trường, khẳng định vị thế của nền nông nghiệp đô thị hiện đại và bền vững.

(Tổng hợp từ Hanoimoi.vn, nongnghiepmoitruong.vn, kinhtemoitruong.vn...)