Tư duy nông dân - Bài học ngược cho ông chủ và nhà khoa học lớn

‘Hồi hộp’!

Không trực tiếp canh tác, nhưng để đưa các chế phẩm thuốc sinh học đến với ruộng đồng Việt Nam, nữ doanh nhân Nguyễn Hoài Thu, công ty TNHH SunLeaf Innovations cũng phải chật vật với nông dân ở các canh đồng mẫu ở hai tỉnh Hà Nam và Bình Định trong dự án phối hợp giữa SunLeaf và Trung tâm Nghiên cứu Phát triển Y tế Cộng đồng (CCRD).

Theo dự án, 183 hộ dân tại hai tỉnh này đã tham gia thử nghiệm bộ sản phẩm sinh học gồm các chế phẩm chiết xuất từ gừng, tỏi, cam, chuối… nhằm thay thế hoàn toàn phân bón và thuốc hóa học trên các loại cây như bưởi, cam canh, rau ăn lá, lan, bonsai…

Ban đầu, sự e dè là không tránh khỏi. Thói quen dùng thuốc “hạ gục nhanh, tiêu diệt gọn” đã in sâu vào tư duy canh tác nhiều năm qua. Việc chuyển sang sử dụng hoàn toàn sản phẩm sinh học khiến nhiều nông dân vừa hoài nghi vừa lo lắng. Không ít lần, CCRD - đơn vị trực tiếp theo dõi hiện trường - phát hiện người dân muốn quay lại dùng thuốc hóa học vì “rệp sáp chết rồi, sao sâu còn ngúc ngoắc?”, hay “không có thuốc, phân gì hết rồi đậu trái không?”.

May mắn thay, nhờ sự đồng hành sát sao của CCRD và sự kiên trì trong tư vấn, hỗ trợ kỹ thuật từ nhà sản xuất thuốc, niềm tin dần được gây dựng. Sáu tháng sau vụ thử nghiệm, nhiều nông dân đã tự tin khoe thành quả: “Không ngờ thuốc sinh học cũng trừ được sâu bệnh thật! Cây xanh khỏe, ít bệnh, mà ăn thấy ngọt hơn, tươi hơn”.

Chủ trang trại và nông dân cùng 'kề vai, sát cánh'.

Coi chừng lãnh đủ

Cũng chật vật với việc thuê lao động nông dân, ông Nguyễn Văn Tuấn, trước đây là chủ trang trại ở Lộc Ninh, Bình Phước (nay là tỉnh Đồng Nai) cho biết: “Nếu không theo sát người nông dân, không chia sẻ được những ý tưởng cùng ấp ủ của mình với họ - kiểu như tâm sự mưa dầm thấm lâu - thì đừng mong họ làm theo ý mình mà đòi chuyển đổi canh tác giản đơn sang quy mô lớn!”. 

Trước đây ông Tuấn trồng cao su. Với hơn 6ha phủ kín cao su, ông cũng thuê nhân công cạo mủ, làm cỏ. Cây cao su ít bệnh, nên hầu như ông chỉ lo nhất khâu làm cỏ và chống hạn hán, cháy vườn; lo về năng suất mủ… Những ngày tháng ấy, theo dõi nhân công là việc chấm công, coi năng suất. 

Nhưng 7 năm trở lại đây, nghe lời khuyên của vợ con, ông chuyển sang trồng cây mít để xuất khẩu. Không chỉ tự canh tác, mà ông hợp đồng giao cây giống cho nông dân quanh vùng cùng làm. Để đạt các tiêu chí nghiêm ngặt của các đối tác nước ngoài, ông trồng theo quy chuẩn mới, không phun thuốc trừ sâu mà bón phân sinh học từ gốc.

Năm 2023, trang trại ông bị hàng loạt sâu đục thân cây mít. Ông và con trai, một kỹ sư nông học quyết định phun thuốc sinh học bảo vệ cây. Thế nhưng, những người nông dân được ông giao cây cùng canh tác không tin vào “công nghệ sinh học” nên len lén, qua mặt ông, phun thuốc hóa học. Đáng tiếc là do vườn kề cận nhau, thuốc hóa học vườn người nông dân làm ăn hợp tác ấy lan sang cả vườn nhà ông Tuấn. Khi thu trái, hàng tồn dư lượng thuốc trừ sâu quá nhiều, bị bạn trả lại. 

Ông Võ Cao Thiên, chủ trang trại mít ở xã Hậu Mỹ, tỉnh Đồng Tháp (trước đây là xã Hậu Mỹ Trinh thuộc huyện Cái Bè, tỉnh Tiền Giang), nói: “Làm với nông dân dù có thỏa thuận đầy đủ, nhưng chỉ cần 1 chút lơ là ở khâu giám sát hoặc quá tin cậy, phó thác, là nguy cơ mất trắng vụ mùa như chơi!”.

Chủ vườn Võ Cao Thiên (phải) cho biết để có những mùa vụ bội thu như ý, anh và vợ đều phải lăn vào làm chung cùng những lao động nông dân.

Ông chủ phải 'thay máu' tư duy trước

Hỏi Nguyễn Thế Tùng CEO của Queen Farm (ở Bình Phước) những cái khó khi thuê lao động nông thôn, đặc biệt là những người đồng bào dân tộc thiểu số vốn luôn bị định kiến là làm nông… tùy hứng, anh thành thật: “Khó khăn là bước đầu. Nếu ngay từ đầu mình có cơ chế hợp tác, quy chế làm việc với các chế độ đãi ngộ, thưởng phạt, cùng huấn luyện bài bản, rõ ràng thì mọi việc sẽ thuận lợi. Bằng chứng là dù 80% lao động của trang trại rộng hơn 60ha với gần 10.000 cây sầu riêng này là lao động gốc nông dân người đồng bào S’tiêng, nhưng các cô chú, anh chị ấy đã làm việc, cống hiến hết mình cho Queen Farm”.

Nông dân ở Queen Farm mỗi ngày làm việc bấm vân tay chấm công, trang bị bảo hộ từ đầu đến chân, có chế độ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, tai nạn lao động cùng các chính sách đãi ngộ như con em được trao học bổng, tiếp sức đến trường, được vay vốn sửa chữa nhà, mua sắm phương tiện đi lại…

Nguyễn Thế Tùng (ngồi giữa hàng đầu) và những nông dân của anh cùng vui với thành quả lao động.

Nguyễn Thế Tùng  tâm sự: “Khi tiếp nhận họ, tôi biết mình tiếp nhận cả 1 cộng đồng và tôi xây dựng văn hóa công ty theo xu hướng văn hóa cộng đồng”. Ở đây, người làm nông không đơn thuần là “nông dân”, mà là những mắt xích trong một hệ thống vận hành hiện đại, nơi mỗi người đều có thể đọc được số liệu đất - nước - phân - giống qua phần mềm; được tham gia vào quy trình lên kế hoạch, giám sát chất lượng và truy xuất hàng hóa.

Tùng nói tiếp: “Những điều này tôi không tự nghĩ ra mà tôi học hỏi từ các trang trại, doanh nghiệp lớn trong và ngoài nước. Làm nông giờ khác xưa. Người lao động phải biết nhiều hơn “tay chân”; họ cần được đào tạo để có tư duy chủ động, khoa học và trách nhiệm”.

Chính sự huấn luyện bài bản và tư duy quản trị hệ thống đã giúp Queen Farm khác biệt và có thể nhân rộng - điều không dễ ở mô hình nông trại công nghệ cao.

Theo Nông Thôn Việt