Nông thôn - điểm tựa của giấc mơ tăng trưởng cao

Nếu nhìn kỹ Nghị quyết 273/NQ-CP, câu trả lời là: rất nhiều. Bởi nông thôn không chỉ là “hậu phương” mà là nền móng của ổn định vĩ mô, của an ninh lương thực, và ngày càng trở thành “không gian tăng trưởng xanh” của nền kinh tế.

Lạm phát thấp - chiếc 'khiên' bảo vệ nông hộ 

Một trong những ưu tiên lớn nhất của Chính phủ là kiểm soát lạm phát, điều hành giá cả xăng dầu, lương thực, dịch vụ công theo lộ trình tránh gây sốc.

Giữ được giá gạo, rau, cá ổn định cũng là giữ bình yên cho bữa cơm của hàng triệu gia đình.

Lạm phát là câu chuyện vĩ mô, nhưng tác động thì rơi thẳng vào mâm cơm nông hộ. Những năm 2021 - 2022, giá phân urê có lúc ở ĐBSCL vượt 17.000 đồng/kg, giá xăng RON95 nhảy gần 50% chỉ trong nửa năm. Nông dân khi ấy phải cắt giảm lượng phân bón, chấp nhận năng suất giảm; doanh nghiệp vận tải mỗi chuyến hàng đội thêm cả chục triệu đồng chi phí nhiên liệu.

Vậy, với hàng chục triệu hộ nông dân, chuyện kiểm soát giá cả không phải chuyện vĩ mô, mà là chén cơm, là chi phí phân bón, là chuyến xe chở nông sản ra chợ. Khi giá cả ổn định, người nông dân có thể yên tâm tính toán vụ mùa thay vì thấp thỏm vì giá đầu vào nhảy múa. Nông nghiệp từ lâu vốn được coi là “tấm đệm chống lạm phát”. Giữ được giá gạo, rau, cá ổn định cũng là giữ bình yên cho bữa cơm của hàng triệu gia đình.

Tín dụng rẻ - 'dòng máu' chảy về cánh đồng 

Ngân hàng Nhà nước được giao giảm lãi suất cho vay, hướng dòng tín dụng vào sản xuất, lĩnh vực ưu tiên. Với nông thôn, điều này nghĩa là gì? 

Ở Đồng bằng sông Cửu Long, một trong những điểm nghẽn lớn nhất của chuỗi lúa gạo là thiếu vốn để đầu tư kho chứa, silo và hệ thống sấy. Thiếu vốn, thương nhân phải thu mua cầm chừng, để lúa chất đống ngoài sân phơi, hoặc buộc bán ngay khi giá chưa tốt. Khi thị trường xuất khẩu chững lại, giá lúa trong nước giảm, nông dân gần như không có khả năng trữ hàng chờ thị trường ổn định.

Nguồn tín dụng vì thế trở thành điểm nghẽn của cả chuỗi.

“Dòng máu” tín dụng, khi được dẫn đúng mạch, sẽ nuôi lớn cả một cơ thể kinh tế nông thôn. 

Chính vì thế, Tín dụng cho nông nghiệp, nông thôn đến tháng 8/2025 đạt 220.837 tỷ đồng, tăng khoảng 3% so với cuối năm 2024 - là một con số biết nói. Điều này cho thấy nhiều hợp tác xã và nông dân đã có cơ hội tiếp cận vốn vay để triển khai các hoạt động đầu tư trong chuỗi lúa gạo. Ở tỉnh Đồng Tháp, các mô hình liên kết giữa hợp tác xã/doanh nghiệp với nông dân đã giúp giá lúa đầu ra ổn định hơn, cao hơn khu vực ngoài mô hình từ 200-300 đồng/kg. 

“Dòng máu” tín dụng, khi được dẫn đúng mạch, sẽ nuôi lớn cả một cơ thể kinh tế nông thôn - từ nông hộ đến doanh nghiệp chế biến. Nó bắt đầu từ những khoản vay vốn ít ngột ngạt hơn, là cơ hội mở rộng nhà xưởng, là giấc mơ kho lạnh, chế biến sâu không còn quá xa vời. 

Hạ tầng bứt phá - nông sản ra thế giới nhanh hơn 

Mục tiêu giải ngân 100% vốn đầu tư công năm 2025 không chỉ để làm đẹp các báo cáo. Đó là cao tốc băng qua miền Trung, là đường ven biển nối dài Bắc - Nam, là sân bay Long Thành sắp về đích. Mỗi công trình giao thông trọng điểm đều là “đường ra” cho nông sản, giúp xoài Cao Lãnh, vải Lục Ngạn hay cà phê Tây Nguyên có thể đến cảng, ra thị trường nhanh hơn, chi phí thấp hơn.

Tuyến cao tốc Bắc Giang - Lạng Sơn. 

Chỉ riêng ở ĐBSCL, nơi chiếm hơn 50% sản lượng lúa gạo cả nước, bài toán chi phí vận chuyển từng là “nút thắt cổ chai”. Trước khi có cao tốc Mỹ Thuận - Cần Thơ, một container gạo từ Cần Thơ ra cảng Cát Lái thường mất 3 - 4 giờ và chi phí vận tải chiếm tới 20 - 25% giá thành xuất khẩu. Khi tuyến cao tốc đi vào hoạt động, thời gian rút ngắn còn khoảng 2,5 - 3 giờ, chi phí mỗi container giảm được 200 - 300 nghìn đồng/tấn.

Những con số này cho thấy: đầu tư công, nếu triển khai đúng, không chỉ là bê tông cốt thép, mà là phép cộng sức mạnh cho nông thôn. Hạ tầng đi đến đâu, nông sản tăng thêm giá trị đến đó; và chính nó mở ra cánh cửa cho hàng triệu hộ nông dân kết nối trực tiếp với thị trường toàn cầu.

Nút thắt vốn đầu tư nông nghiệp sắp được tháo? 

Chính phủ yêu cầu Bộ Tài chính khẩn trương ban hành nghị định mới thay thế Nghị định 57/2018 để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn. Đây có thể là “cú huých” lịch sử, bởi nông nghiệp Việt lâu nay vẫn mạnh sản xuất, yếu chế biến và bảo quản. 

Kho lạnh tại Cảng Chu Lai có công suất 2.400 tấn. 

Những năm gần đây, điệp khúc “được mùa rớt giá” vẫn lặp đi lặp lại. Nếu nghị định mới thực sự tạo cơ chế hấp dẫn, vốn tư nhân sẽ chảy mạnh vào những mắt xích còn thiếu này: kho lạnh, nhà máy chế biến sâu, trung tâm logistics nông sản. Mỗi đồng vốn đầu tư ấy không chỉ nâng giá trị gia tăng cho nông sản, mà còn giải phóng nông dân khỏi vòng luẩn quẩn “mùa vàng thành mùa thua”.

Nếu chính sách mới phát huy đúng vai trò, nông thôn sẽ không chỉ dừng lại ở khâu sản xuất, mà thực sự trở thành không gian của công nghiệp chế biến - một trụ cột trong giấc mơ tăng trưởng bền vững.

1 triệu ha lúa xanh - lời hứa cho thế giới

Một trong những điểm nhấn của nghị quyết là Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long. Đây là “vé thông hành” để gạo Việt Nam bước vào các thị trường khắt khe nhất, nơi yếu tố carbon quyết định cánh cửa xuất khẩu.

Những mô hình thí điểm đã cho thấy sự khác biệt rõ rệt. Ở An Giang, các mô hình lúa chất lượng cao, phát thải thấp cho năng suất trung bình khoảng 9,1 tấn/ha, cao hơn ruộng đối chứng khoảng 0,78 tấn/ha; chi phí sản xuất giảm khoảng 4,1 triệu đồng/ha, lợi nhuận tăng thêm khoảng 9,3 triệu đồng/ha. Tại Đồng Tháp, mô hình thí điểm tại xã Láng Biển, huyện Tháp Mười cho kết quả giảm phát thải trung bình khoảng 4,92 tấn CO₂/ha, đồng thời mở rộng mô hình cho thấy lợi nhuận cao hơn khoảng 8,6-9 triệu đồng/ha và giảm chi phí trong khi vẫn đảm bảo năng suất khá ổn.

Đề án 1 triệu ha lúa là “vé thông hành” để gạo Việt Nam bước vào các thị trường khắt khe nhất. 

Điểm quan trọng hơn, đây là lần đầu tiên, sản xuất lúa không còn gắn với tư duy “tăng sản lượng bằng mọi giá”, mà hướng tới vòng tròn khép kín: bảo vệ đất, tiết kiệm nước, giảm phát thải. Điều đó biến những cánh đồng vốn quen thuộc thành “phòng thí nghiệm xanh” cho tương lai - nơi Việt Nam vừa giữ an ninh lương thực, vừa bước vào cuộc chơi toàn cầu bằng tiêu chuẩn bền vững.

Nông thôn thành 'không gian đa giá trị'

Lần đầu tiên, Chính phủ gắn phong trào toàn dân xử lý rác thải với phát triển du lịch nông nghiệp, nông thôn giai đoạn 2024 - 2030. Đây là tầm nhìn mới: nông thôn không chỉ là nơi sản xuất, mà là nơi trải nghiệm. 

Thực tế, nhiều làng quê đã chứng minh sức hút từ việc “xanh - sạch - đẹp”. Làng du lịch Thái Hải (Thái Nguyên) và làng Sìn Suối Hồ (Lai Châu) từng thu hút hàng trăm nghìn lượt khách mỗi năm nhờ kết hợp cảnh quan nông thôn với văn hóa bản địa. 

Làng du lịch Thái Hải, tỉnh Thái Nguyên. 

Quan trọng hơn, xu hướng này đã giữ chân và kéo người trẻ quay về. Tại Lâm Đồng, nhiều nhóm khởi nghiệp nông nghiệp - du lịch kết hợp (farmstay, homestay, trải nghiệm hái chè, làm cà phê) đã nở rộ. Điều này cho thấy: nông thôn, nếu được làm mới, có thể trở thành “không gian sống đáng mơ ước” thay vì vùng bị bỏ lại phía sau.

Cánh cửa thị trường rộng mở

Trong nỗ lực tăng trưởng, Chính phủ cũng thúc đẩy đàm phán FTA với MERCOSUR, GCC và nhiều khu vực mới. Cùng với đó là cơ chế thông quan nhanh cho nông, lâm, thủy sản. Đây là tin mừng cho nông sản Việt: bớt lệ thuộc một thị trường, mở thêm nhiều lối ra.

Thực tế những năm qua đã cho thấy sự mong manh khi chỉ dựa vào một vài “cánh cửa”. Vải thiều Bắc Giang từng có tới 60% sản lượng xuất sang Trung Quốc, chỉ cần ách tắc ở cửa khẩu là cả vùng rơi vào cảnh ùn ứ, giá bán tụt xuống chỉ còn 3.000 - 5.000 đồng/kg. Ngành thủy sản cũng nếm trải khi Mỹ áp thuế chống bán phá giá cá tra, khiến doanh nghiệp thiệt hại hàng trăm triệu USD. Và mới đây nhất là khi Philippines ngưng nhập khẩu gạo trong vòng 2 tháng, đường xuất khẩu gạo Việt gần như chao đảo. Những cú sốc ấy cho thấy: một thị trường đóng lại, hàng triệu nông hộ lao đao.

"Gạo Việt xanh phát thải thấp" xuất khẩu sang Nhật Bản. 

Ngược lại, khi có thêm lối ra, tình thế đổi khác. Năm 2024, gạo Việt từng chứng kiến sự mở rộng sang Nhật Bản và châu Âu, xuất khẩu mặt hàng này lập tức đạt kỷ lục 8,2 triệu tấn, kim ngạch hơn 4,6 tỷ USD, vượt Thái Lan để đứng thứ hai thế giới. Đáng chú ý, các lô gạo “xanh” - giảm phát thải - đã được EU chấp nhận, mở đường cho sản phẩm từ ĐBSCL bước vào phân khúc cao cấp. Đó là minh chứng cho thấy đa dạng hóa thị trường không chỉ là “chia rủi ro”, mà còn nâng giá trị hàng hóa.

Trong bối cảnh thế giới biến động khó lường, việc có thêm nhiều “chân” để đứng vững là bảo hiểm sống còn cho nông dân và doanh nghiệp, để họ không còn phụ thuộc mà trở thành đối tác sòng phẳng trên bàn thương mại quốc tế.

Tăng trưởng bền vững với điểm tựa nông thôn

Mục tiêu tăng trưởng hai con số nghe có vẻ xa xôi, nhưng nếu đi từ hạt gạo, củ khoai, bó rau, từ mái nhà xã hội cho người trẻ, từ tín dụng ưu đãi cho nông hộ… thì giấc mơ ấy lại rất gần. Nông thôn không còn là “bức nền” im lặng phía sau đô thị, mà là trụ cột cho tương lai xanh của đất nước.

Nông thôn không còn là “bức nền” im lặng phía sau đô thị. 

Mỗi chính sách vĩ mô nếu chạm đúng “nút thắt” của nông thôn: tín dụng, hạ tầng, thị trường, môi trường - sẽ biến nỗ lực tăng trưởng cao thành cuộc đổi đời cho hàng triệu người dân quê. Giữ được nhịp này, thì không chỉ GDP tăng hai con số, mà cả diện mạo nông thôn Việt Nam cũng sẽ bước sang một trang mới: hiện đại, văn minh nhưng vẫn xanh mát, bền vững, và giàu bản sắc.

Theo Nông Thôn Việt