'Lá chắn' bảo vệ nông dân

Đây là mô hình bảo hiểm nông nghiệp toàn diện, được vận hành bài bản và nhân văn. Sau hơn hai thập kỷ, chính sách này không chỉ giúp nông dân đứng vững giữa bão giông mà còn mở đường cho nền nông nghiệp công nghệ cao, phát triển bền vững.

Khi thiên tai không còn là nỗi ám ảnh

Buổi sáng cuối tháng sáu, mưa rả rích trên cánh đồng lúa ở huyện Naju, tỉnh Jeollanam-do - vùng đồng bằng trù phú ở miền nam Hàn Quốc. Ông Kim Dong-su, 58 tuổi, chủ một trang trại trồng lúa và ớt rộng gần 4 hecta đứng bên mái hiên lặng nhìn từng giọt nước nặng trĩu rơi xuống bờ ruộng. “Cách đây mười năm, mỗi cơn mưa thế này làm tôi mất ăn mất ngủ. Giờ thì yên tâm hơn rồi, vì ruộng của tôi đã có bảo hiểm", ông cười, giọng khàn đục.

Một trang trại trồng nho ở Hàn Quốc.

Câu chuyện của ông Kim không chỉ là chuyện một nông dân. Nó phản chiếu một phần bức tranh lớn hơn, đó là chính sách bảo hiểm nông nghiệp của Hàn Quốc, một trụ cột vững chắc giúp nông dân nước này yên tâm sản xuất giữa thời tiết ngày càng thất thường.

Từ đầu những năm 2000, khi biến đổi khí hậu bắt đầu gây thiệt hại lớn cho nông nghiệp, Chính phủ Hàn Quốc đã ban hành Luật Bảo hiểm nông nghiệp. Chương trình chính thức đi vào vận hành trên toàn quốc từ năm 2001, ban đầu chỉ áp dụng cho một số cây trồng như táo, lê và lúa. Mục tiêu rất rõ ràng: giảm gánh nặng tài chính cho nông dân khi thiên tai xảy ra, đồng thời khuyến khích họ đầu tư công nghệ và sản xuất bền vững hơn. Và chính sách này đã vận hành rất thành công.

Theo Bộ Nông nghiệp, Lâm nghiệp và Thủy sản Hàn Quốc (MAFRA), tính đến năm 2024, có hơn 550.000 hộ nông dân tham gia bảo hiểm nông nghiệp, chiếm gần 50% hộ trồng trọt và hơn 94% hộ chăn nuôi. Chính phủ và địa phương hỗ trợ 50 - 70% phí bảo hiểm, vùng rủi ro cao tới 80%, phần còn lại do chính quyền địa phương và nông dân cùng chia sẻ. Với những vùng chịu rủi ro cao như vùng núi Gangwon hay đồng bằng Jeolla, mức hỗ trợ có thể lên tới 80%.

Ông Kim kể, năm ngoái, một đợt mưa đá bất ngờ đã làm hư hại hơn một phần ba diện tích ớt. “Nếu không có bảo hiểm, tôi mất trắng. Nhưng nhờ gói bảo hiểm cây trồng, tôi được bồi thường gần 15 triệu Won (khoảng 260 triệu đồng). Cái cảm giác nhận được tiền bồi thường không chỉ là tiền đâu, mà là sự an tâm bởi mình không bị bỏ lại khi thiên nhiên nổi giận", ông chia sẻ.

Nhờ bảo hiểm nông nghiệp, nông dân Hàn Quốc không còn phải nơm nớp trước rủi ro thiên tai.

Nhìn ông Kim thong thả pha trà, kiểm tra điện thoại xem dự báo thời tiết, tôi chợt nghĩ có lẽ chính sự an tâm là lợi ích lớn nhất mà bảo hiểm nông nghiệp mang lại, hơn cả tiền bồi thường.

Ở trung tâm thị trấn Naju (tỉnh Jeollanam), Chi nhánh Hợp tác xã nông nghiệp Quốc gia Hàn Quốc (NongHyup) là đơn vị được giao nhiệm vụ trực tiếp triển khai bảo hiểm nông nghiệp trên toàn quốc. Trên bàn làm việc chất đầy hồ sơ, chị Park Mi-young, cán bộ phụ trách bảo hiểm nông nghiệp cẩn thận giải thích: “Bảo hiểm nông nghiệp ở Hàn Quốc không phải do một công ty tư nhân đơn lẻ cung cấp. Nó là mô hình hợp tác giữa nhà nước, NongHyup và các công ty bảo hiểm lớn. Chính phủ ban hành chính sách, hỗ trợ ngân sách và kiểm soát rủi ro, còn NongHyup là ‘cánh tay’ triển khai trực tiếp đến từng hộ nông dân".

Theo chị Park, quá trình triển khai bảo hiểm nông nghiệp bắt đầu khi nông dân đăng ký tại chi nhánh địa phương. Cán bộ sẽ khảo sát diện tích, loại cây trồng hoặc vật nuôi rồi định giá rủi ro dựa trên dữ liệu khí tượng, sản lượng trung bình ba năm gần nhất. “Mỗi loại cây có bảng tính riêng, ví dụ lúa, lê, ớt, dưa hấu hay bò sữa. Khi thiên tai xảy ra, chúng tôi cử người xuống hiện trường đánh giá thiệt hại rồi làm hồ sơ chi trả quyền lợi bảo hiểm. Toàn bộ quy trình hiện nay đã được số hóa 80% nên nhanh hơn rất nhiều so với trước", chị Park cho biết.

Chính phủ Hàn Quốc cũng có vai trò quyết định trong việc điều tiết và bảo đảm tính bền vững của quỹ bảo hiểm. Mỗi năm, Bộ Nông nghiệp, Lâm nghiệp và Thủy sản (MAFRA) phân bổ ngân sách hỗ trợ phí bảo hiểm cho nông dân, đồng thời lập quỹ dự phòng để chi trả khi thiên tai lớn xảy ra. Năm nào thiệt hại vượt mức dự báo, Chính phủ sẽ chi bổ sung để không làm gián đoạn việc chi trả quyền lợi bảo hiểm cho nông dân.

Nông dân Hàn Quốc xem bảo hiểm nông nghiệp là người bạn đồng hành.

Một chi tiết thú vị là hệ thống này hoạt động song song với Ngân hàng Nông nghiệp (NongHyup Bank) - nơi nông dân có thể vay vốn sản xuất. Khi tham gia bảo hiểm, nông dân được ưu đãi về lãi suất hoặc điều kiện vay. “Nhiều người coi bảo hiểm như một ‘tấm vé an toàn’ để có thể mạnh dạn đầu tư hơn. Chúng tôi luôn nói với bà con trồng cây cũng như lái xe, không thể thiếu dây an toàn", chị Park nói.

Theo thống kê của MAFRA, tính đến năm 2024, có hơn 120 loại sản phẩm bảo hiểm nông nghiệp khác nhau đang được triển khai – từ cây trồng, vật nuôi, nhà kính đến thiết bị nông nghiệp. Mỗi năm, tổng giá trị chi trả quyền lợi bảo hiểm đạt hơn 1,3 nghìn tỷ Won (tương đương gần 25 nghìn tỷ đồng Việt Nam).

Điều đáng chú ý, Hàn Quốc không xây dựng bảo hiểm nông nghiệp như một chương trình phúc lợi ngắn hạn mà xem nó là một phần của chiến lược phát triển nông nghiệp hiện đại. Chính sách này gắn liền với chuyển đổi số, dữ liệu vệ tinh, cảm biến thời tiết và hệ thống cảnh báo sớm - tất cả đều nhằm giảm thiểu rủi ro cho nông dân trong sản xuất.

Trên bức tường phòng chị Park, tấm bảng gỗ khắc dòng chữ giản dị: “Không để nông dân nào chịu thiệt một mình". Có lẽ, đó là triết lý cốt lõi giúp bảo hiểm nông nghiệp Hàn Quốc không chỉ tồn tại mà còn trở thành một phần quen thuộc trong cuộc sống nơi đồng ruộng.

Bảo hiểm không phải cái bẫy tăng chi phí

Trên con đường nhỏ dẫn vào thung lũng Gurye, tỉnh Jeollanam-do, những mái nhà kính trong suốt trải dài như gương. Dưới nắng nhẹ đầu thu, chị Lee Hye-jin (45 tuổi) đang hái dâu tây trong khu vườn rộng gần 2 hecta. Nụ cười của chị vẫn còn chút bẽn lẽn khi kể về trận bão năm ngoái.

Nhờ bảo hiểm nông nghiệp, nông dân Hàn Quốc đã dạnh dạn đầu tư vào nông nghiệp, nhất là sản xuất hàng hóa công nghệ cao.

“Chỉ một đêm thôi, gió mạnh đến mức thổi bay cả mái nhà kính. Lúc đó tôi nghĩ chắc hỏng rồi vì đầu tư hơn một tỷ Won cho hệ thống mới này. Nhưng may mắn là tôi có mua bảo hiểm nông nghiệp. Sau khi cán bộ NongHyup đến kiểm tra, chỉ hơn ba tuần sau tôi đã nhận được hơn 400 triệu Won tiền chi trả quyền lợi bảo hiểm. Nhờ đó tôi có thể dựng lại nhà kính, tiếp tục sản xuất ngay mùa sau", chị Lee Hye-jin vừa nói, tay vừa gỡ những dây nilon bị gió bão làm rách.

Khi được hỏi về chuyện đóng phí bảo hiểm, chị Park Mi-young cười: “Có tăng, nhưng không đến mức khiến nông dân bỏ cuộc".

Phí bảo hiểm được tính theo lịch sử chi trả quyền lợi bảo hiểm, mức rủi ro vùng và loại cây trồng. Nếu hộ nhận bồi thường nhiều năm liền, hệ số rủi ro sẽ tăng 5 - 15%. Tuy nhiên, Chính phủ hỗ trợ 50 - 70%, vùng rủi ro cao tới 80% nên phần tăng thực tế người dân chịu chỉ rất nhỏ.

Nếu thiệt hại là thiên tai diện rộng, mức phí năm sau được giữ nguyên, còn hộ áp dụng biện pháp giảm rủi ro (lắp mái che, cảm biến, đổi giống...) lại được giảm phí như phần thưởng. “Bảo hiểm không phải cái bẫy tăng chi phí mà là khung an toàn giúp người dân làm nông có trách nhiệm hơn", chị Lee Hye-jin giải thích.

Chị Lee không phải là trường hợp cá biệt. Ở nhiều vùng nông thôn Hàn Quốc, thiên tai từng là nỗi sợ lớn nhất khiến nông dân không dám mở rộng quy mô sản xuất. Nhưng từ khi chương trình bảo hiểm nông nghiệp được triển khai, nỗi lo ấy dần nhường chỗ cho sự tự tin.

Theo thống kê của Bộ Nông nghiệp, Lâm nghiệp và Thủy sản Hàn Quốc, trung bình mỗi năm có hơn 25.000 vụ bồi thường cho thiệt hại nông nghiệp do mưa đá, bão, hạn hán hay dịch bệnh. Nhờ đó, tỷ lệ tái đầu tư của nông dân tăng hơn 30%, đặc biệt ở nhóm hộ trẻ tuổi - những người trước đây thường bỏ nghề vì rủi ro quá lớn.

Nông dân Hàn Quốc không xem bảo hiểm là gánh nặng chi phí, mà càng tự tin hơn khi đầu tư vào nông nghiệp.

Ông Choi Min-ho (62 tuổi) trồng lê ở vùng Chungcheong nhớ lại thời chưa có bảo hiểm: “Mỗi lần bão đến là tôi mất ngủ. Có năm quả rụng hết mà vẫn phải trả nợ ngân hàng. Giờ thì khác, tôi yên tâm hơn nhiều. Mất mùa thì còn có bảo hiểm gánh đỡ. Bọn trẻ cũng chịu quay lại làm nông".

Tôi hỏi ông Choi có nghĩ bảo hiểm là cứu cánh không. Ông cười: “Không, nó không làm mình giàu hơn đâu. Nhưng nó giúp mình không bị nghèo đi chỉ vì một cơn bão".

Nhiều chuyên gia Hàn Quốc đánh giá, tác động lớn nhất của bảo hiểm nông nghiệp không chỉ nằm ở số tiền bồi thường mà ở sự thay đổi tâm lý nông dân. Khi họ không còn sợ mất trắng, họ dám thử nghiệm kỹ thuật mới, đầu tư giống mới và hợp tác theo mô hình trang trại quy mô lớn. Điều này giúp năng suất bình quân ngành nông nghiệp Hàn Quốc tăng gần 15% trong giai đoạn 2010 - 2020.