Kinh tế tuần hoàn – Giải pháp phát triển nông nghiệp bền vững

Lâm Đồng: Tăng trưởng xanh từ mô hình nông nghiệp tuần hoàn

Là trụ đỡ của nền kinh tế, ngành nông nghiệp Lâm Đồng đang chuyển dịch theo chiều sâu, ứng dụng công nghệ cao (CNC), thông minh, an toàn và sinh thái. Theo đó, sản xuất nông nghiệp tuần hoàn đã trở thành lựa chọn và là xu hướng tất yếu của các địa phương trong tỉnh.

Hiện nay, toàn tỉnh Lâm Đồng có tổng diện tích cây trồng các loại ước đạt 1.046.000 ha. Trong đó, có trên 106.000 ha sản xuất nông nghiệp CNC và 170.000 ha sản xuất theo hướng an toàn. Một điều dễ nhận thấy là diện tích áp dụng nông nghiệp CNC hiện chỉ chiếm khoảng 1/10 tổng diện tích cây trồng, trong khi sản xuất nông nghiệp an toàn chiếm hơn 1/6. Phần lớn diện tích còn lại vẫn đang được sản xuất theo phương thức truyền thống hoặc chưa áp dụng quy chuẩn về công nghệ và an toàn thực phẩm.

Trồng cà chua theo hướng an toàn sinh học tại xã Tuy Đức.

Từ thực tế đó, những năm gần đây, tại Lâm Đồng, nông nghiệp tuần hoàn đang trở thành hướng đi chiến lược nhằm hiện thực hóa mô hình kinh tế xanh, bền vững. Với lợi thế về khí hậu ôn hòa, đất đai màu mỡ, các vùng sản xuất đã phát triển mạnh các mô hình canh tác nông nghiệp ứng dụng CNC kết hợp với tư duy tuần hoàn.

Cụ thể, các mô hình như sử dụng khí biogas làm chất đốt từ chất thải, nước thải trong chăn nuôi; mô hình kết hợp trồng trọt - chăn nuôi - thủy sản; mô hình nông - lâm kết hợp… đã phát huy hiệu quả tại nhiều nông hộ. Ngoài ra, còn có các mô hình vườn - rừng, sử dụng phế phụ phẩm làm phân bón, giảm hóa chất, hạn chế sử dụng phân hóa học và thuốc trừ sâu, góp phần thay đổi tư duy sản xuất của người dân.

Ông Nguyễn Văn Hà - bon Ta Mung, xã Trường Xuân cho biết: “Từ phụ phẩm nông nghiệp, tôi được cán bộ Trung tâm Khuyến nông Lâm Đồng hướng dẫn cách ủ để chuyển thành phân hữu cơ vi sinh, cung cấp lại cho đất. Kết quả kiểm tra cho thấy, bón phân hữu cơ từ phụ phẩm giúp cải tạo được độ màu mỡ, phì nhiêu của đất, tăng tỷ lệ hấp thu dinh dưỡng cho cây trồng hơn 10%”.

Với những cây trồng chủ lực như: cà phê, hồ tiêu, cây ăn trái, hàng năm, lượng phế phụ phẩm được tạo ra không nhỏ. Đây là nguồn tài nguyên quan trọng để sản xuất phân hữu cơ chất lượng cao, bổ sung dinh dưỡng cho cây trồng, cải tạo đất nhưng chi phí chỉ bằng khoảng 30% so với giá thị trường. Đây là cơ hội để người dân phát triển nông nghiệp tuần hoàn, nâng cao giá trị nông sản, tăng thu nhập, bảo đảm sức khỏe cộng đồng và thân thiện với môi trường sinh thái - đúng theo định hướng phát triển của tỉnh.

Những năm qua, Lâm Đồng đã thực hiện nhiều dự án, chương trình và đề tài khoa học trong lĩnh vực sản xuất nông nghiệp. Trong đó, mô hình sản xuất cà phê, hồ tiêu, sầu riêng… theo hướng hữu cơ có truy xuất nguồn gốc tại các xã Di Linh, Nam Ban Lâm Hà, Nâm Nung, Đức Lập… đã mang lại hiệu quả tích cực.

Theo ông Đào Hữu Hiền - Phó Viện trưởng Viện Khoa học Kỹ thuật Nông lâm nghiệp Tây Nguyên, từ thực tế triển khai mô hình, việc tăng cường tập huấn, truyền thông, nâng cao nhận thức cho nông dân trong sản xuất là yếu tố then chốt. “Qua đó, giúp nông dân và doanh nghiệp nông nghiệp đổi mới tư duy từ “sản xuất nông nghiệp” sang “kinh tế nông nghiệp” theo chuỗi giá trị. Từ việc tham gia xây dựng các “chuỗi cung ứng nông sản” đến phát triển các “chuỗi giá trị ngành hàng”, hướng tới xây dựng nền nông nghiệp hiệu quả, bền vững và có trách nhiệm”, ông Đào Hữu Hiền cho biết thêm.

Theo ông Tôn Thiện San - Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lâm Đồng, tỉnh sẽ tiếp tục cơ cấu lại ngành nông nghiệp gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng. Mục tiêu hướng đến là phát triển kinh tế nông nghiệp hiệu quả cao, sinh thái, hữu cơ, quy mô lớn và có giá trị gia tăng cao.

Việc quy hoạch và liên kết vùng sau sáp nhập vừa là cơ hội, vừa là thách thức. Do đó, tỉnh đã kịp thời ban hành các chính sách, chương trình nhằm bảo đảm phát triển đồng đều, tránh tình trạng các vùng bị bỏ lại phía sau. Vì vậy, trong những năm tới, tỉnh Lâm Đồng kỳ vọng sẽ trở thành hạt nhân liên kết phát triển vùng, tạo nên chuỗi giá trị tuần hoàn và bền vững, từ đó hiện thực hóa mô hình tăng trưởng xanh vào thực tiễn sản xuất ở các vùng trong tỉnh.

Đồng Nai: Xây dựng nông thôn sinh thái gắn với nông nghiệp tuần hoàn

Kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp ở tỉnh Đồng Nai có lợi thế lớn khi các loại cây, con chủ lực đã được quy hoạch và hình thành các vùng sản xuất tập trung, vùng cây chuyên canh, phù hợp với điều kiện tự nhiên để thúc đẩy phát triển. Một trong những thuận lợi lớn để Đồng Nai phát triển NNTH trong tình hình mới là tỉnh đã ban hành nhiều chương trình, kế hoạch phát triển nông nghiệp nói chung, NNTH nói riêng. Đây là cơ sở, là động lực để phát triển NNTH trên địa bàn tỉnh trong thời gian tới.

Nhờ quan tâm thu hút đầu tư phát triển NNTH, Đồng Nai thu hút được cả doanh nghiệp, hợp tác xã, nông dân cùng tham gia, không ngừng nhân rộng các mô hình NNTH.

Đề tài Nghiên cứu hoàn thiện quy trình thu gom, xử lý phân và xác hữu cơ từ các trang trại chăn nuôi gà để sản xuất phân bón hữu cơ của Công ty TNHH Trang Trại Việt (xã Xuân Lộc) là mô hình điểm về phát triển sản xuất nông nghiệp của tỉnh Đồng Nai. Doanh nghiệp này đã ký hợp đồng xử lý chất thải trong chăn nuôi gà cho các tập đoàn chăn nuôi lớn trên địa bàn tỉnh. Doanh nghiệp sử dụng nguồn phân và chất thải trong chăn nuôi để sản xuất phân bón hữu cơ với công suất đạt 200 tấn/ngày. Doanh nghiệp đang triển khai đề tài cấp bộ “Nâng cấp hệ thống xử lý phân và xác gà làm phân hữu cơ bằng công nghệ hiện đại, quy mô đạt 500 tấn/ngày”.

Hợp tác xã Thanh Bình (xã Bàu Hàm) là đơn vị tiên phong làm NNTH với mô hình xuất khẩu trái chuối tươi, sản phẩm chế biến từ chuối cho đến sản xuất bẹ chuối khô xuất khẩu. Trước đây, cây chuối sau thu hoạch bị chặt bỏ, nay được phơi khô làm nguyên liệu sản xuất nhiều mặt hàng thủ công thân thiện với môi trường, xuất khẩu tốt vào các thị trường khó tính.

Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Văn Thắng, doanh nghiệp đóng vai trò trung tâm và là hạt nhân nòng cốt phát triển sản xuất nông nghiệp, trong đó có NNTH. Qua đó, tạo động lực để doanh nghiệp đầu tư vào NNTH thông qua hỗ trợ về vốn, công nghệ, thị trường; có chính sách ưu tiên các doanh nghiệp đầu tư công nghệ tái chế một số phụ phẩm nông nghiệp có giá trị cao.

Là tỉnh đi đầu cả nước trong xây dựng NTM, các địa phương trên địa bàn tỉnh Đồng Nai rất quan tâm đầu tư về hạ tầng kỹ thuật. Các vùng sản xuất nông nghiệp tập trung có hệ thống đường giao thông nội đồng, thủy lợi, đường điện cơ bản đáp ứng nhu cầu sản xuất của người dân. Hệ thống logistics trên địa bàn ngày càng phát triển, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động thương mại của tỉnh nói chung và lĩnh vực nông nghiệp nói riêng. Trong đó, công tác quy hoạch không gian phát triển ngành được tập trung, chú trọng, được cụ thể hóa trong Quy hoạch tỉnh để làm cơ sở triển khai thu hút đầu tư.

Công ty cổ phần Tập đoàn Quế Lâm (Thành phố Hồ Chí Minh) là doanh nghiệp ký kết với UBND tỉnh Đồng Nai trong hợp tác xây dựng và nhân rộng các mô hình sản xuất nông nghiệp hữu cơ theo chuỗi liên kết sản xuất gắn với chế biến và tiêu thụ đối với một số sản phẩm nông nghiệp chủ lực của tỉnh.

Chủ tịch Công ty cổ phần Tập đoàn Quế Lâm, kiêm Chủ tịch Hội Nông nghiệp tuần hoàn Việt Nam Nguyễn Hồng Lam cho biết: Chính quyền tỉnh Đồng Nai rất quan tâm, có đội ngũ con người, nông dân và nhiều điều kiện thuận lợi khác để phát triển NNTH. Làm NNTH hiện được nhiều nông dân trên địa bàn tỉnh quan tâm ứng dụng. Tiêu biểu, nhiều trang trại, hộ gia đình trên địa bàn tỉnh đã thu gom các phế phụ phẩm nông nghiệp tự ủ thành phân bón hữu cơ. Các trang trại chăn nuôi trên địa bàn tỉnh đã thu gom chất thải trong chăn nuôi làm biogas, bán lại cho các doanh nghiệp sản xuất phân bón. Chính vì vậy, Quế Lâm đã chọn hợp tác với tỉnh Đồng Nai trong phát triển NNTH, nông nghiệp hữu cơ theo hình thức doanh nghiệp đầu tư, chuyển giao quy trình kỹ thuật ứng dụng công nghệ hữu cơ cho nông dân, hợp tác xã ở Đồng Nai.

Cần chiến lược bài bản

Thực tế, Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức lớn trong phát triển nông nghiệp. Tình trạng ô nhiễm môi trường do việc sử dụng quá mức phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng đất, nguồn nước và sức khỏe con người. Đồng thời, việc phụ thuộc vào các yếu tố đầu vào từ bên ngoài như phân bón, thuốc trừ sâu nhập khẩu đã làm tăng chi phí sản xuất và giảm khả năng cạnh tranh của nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Đặc biệt, lợi ích môi trường của nông nghiệp tuần hoàn còn quan trọng hơn và có tính lâu dài. Việc giảm sử dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật giúp cải thiện chất lượng đất, bảo vệ nguồn nước ngầm và giảm ô nhiễm không khí. Đất đai được phục hồi độ phù sa và tăng khả năng giữ nước nhờ việc sử dụng phân hữu cơ thường xuyên. Đây chính là nền tảng để xây dựng một hệ thống nông nghiệp bền vững có khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.

Do vậy, cần có chiến lực căn cơ để phát triển kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp một cách bền vững. 

Dưới góc nhìn của doanh nghiệp, Chủ tịch ThaiBinh Seed Trần Mạnh Báo đã đề xuất 5 giải pháp.

Trước hết, cần xây dựng chương trình quốc gia phát triển ngành hàng lúa gạo theo mô hình kinh tế tuần hoàn với sự tham gia đồng bộ của hệ thống chính trị, doanh nghiệp, hợp tác xã, nhà khoa học và nông dân.

Thứ hai là ưu tiên nghiên cứu, phát triển các giống lúa phù hợp với sản xuất tuần hoàn như giống ngắn ngày, có khả năng chống chịu tốt, giảm phát thải và tận dụng phụ phẩm hiệu quả.

Thứ ba là hỗ trợ tín dụng, xây dựng cơ sở hạ tầng và chuyển giao kỹ thuật cho doanh nghiệp cùng hợp tác xã trong thu gom, xử lý và tái chế phụ phẩm từ sản xuất lúa.

Thứ tư là xây dựng các chuỗi khép kín từ giống, sản xuất, chế biến, xử lý phụ phẩm, tiêu thụ đến tái tạo tài nguyên nhằm tối ưu hiệu quả sản xuất và khả năng nhân rộng mô hình. Cuối cùng là tạo điều kiện để doanh nghiệp tham gia sâu vào quy hoạch vùng nguyên liệu, xây dựng mã số vùng trồng và đẩy mạnh xúc tiến thương mại các sản phẩm gạo chất lượng cao.

Nông nghiệp tuần hoàn đại diện cho một bước tiến quan trọng trong quá trình chuyển đổi nền nông nghiệp Việt Nam từ mô hình truyền thống sang hiện đại, bền vững. Đây không chỉ là giải pháp để ứng phó với các thách thức về môi trường và tài nguyên mà còn là con đường để nâng cao thu nhập, cải thiện chất lượng cuộc sống cho nông dân và xây dựng nông thôn xanh, văn minh. Vì vậy, nhà nước cần thiết lập những chính sách ưu đãi sâu rộng hơn nhằm thu hút sự tham gia của doanh nghiệp. hay nói cách khác, Thành công của nông nghiệp tuần hoàn phụ thuộc vào sự quyết tâm và hành động thống nhất của cả hệ thống chính trị, kinh tế và xã hội.

Từ đó, ông Lê Đức Thịnh, Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đã kiến nghị Chính phủ ban hành Chiến lược Nông nghiệp tuần hoàn với lộ trình rõ ràng đến năm 2030 và tầm nhìn 2045, đồng thời xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, thu hút đầu tư xanh và lồng ghép mục tiêu Net‑zero vào chuỗi giá trị ngành hàng chủ lực. Cụ thể, cần hoàn thiện cơ sở pháp lý bằng cách xây dựng quy chuẩn, tiêu chuẩn, chứng nhận và nhãn mác riêng cho sản phẩm tuần hoàn, tạo niềm tin cho người tiêu dùng và nâng cao giá trị sản phẩm.

"Các doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp tuần hoàn chịu rủi ro rất cao, nhất là về thị trường. Do đó cần có nhãn mác riêng để tạo cơ sở cho người tiêu dùng phân biệt được các sản phẩm có đóng góp bảo vệ tài nguyên môi trường, từ đó làm tăng giá trị, tạo động lực cho doanh nghiệp, hợp tác xã.. đầu tư vào kinh tế tuần hoàn", ông Thịnh gợi ý.

Cuối cùng, ông đề xuất cần hỗ trợ từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm, thúc đẩy phát triển thị trường nông sản tuần hoàn, hướng đến một nền nông nghiệp hiện đại, bền vững và có khả năng cạnh tranh trong xu thế kinh tế xanh toàn cầu.

Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Nai - Nguyễn Văn Thắng, để thúc đẩy phát triển kinh tế NNTH, thời gian tới, ngành nông nghiệp sẽ tập trung triển khai hiệu quả các nhóm giải pháp. Cụ thể, ngành quan tâm xây dựng chiến lược truyền thông về NNTH, từ đó đẩy mạnh tuyên truyền. Nghiên cứu kinh nghiệm của một số quốc gia hay doanh nghiệp thành công trong NNTH; hướng dẫn nông dân lựa chọn các mô hình tận dụng phụ phẩm nông nghiệp phù hợp, hiệu quả. Đưa kiến thức về NNTH vào các chương trình tập huấn, bồi dưỡng và tuyên truyền của tất cả các ban, ngành liên quan. Ngành nông nghiệp sẽ quan tâm đến việc hướng dẫn, hỗ trợ nông dân, doanh nghiệp tiếp cận và tiếp nhận chuyển giao công nghệ tái chế, tái sử dụng phụ phẩm, phế phẩm nông nghiệp. Tỉnh tiếp tục quan tâm thúc đẩy hợp tác, liên kết giữa các thành phần kinh tế, các tổ chức xã hội trong việc phát triển NNTH. Hướng dẫn doanh nghiệp, nông dân sản xuất theo chuỗi liên kết giá trị, có sự hợp tác chặt chẽ mang tính hệ thống giữa doanh nghiệp, người sản xuất và Nhà nước.

Thanh Xuân (Tổng hợp từ baoLamdong.vn, baodongnai.vn, baodautu.vn ...)